WANDELING NATUUR EN HISTORIE VAN DE VUGHTSE HEIDE

Deze wandeling begint op de parkeerplaats tegenover restaurant De Vughtse Heide, Loonsebaan 155, Vught. De wandeling kan ook bij het Nationaal Monument kamp Vught worden gestart.

De route volgt de groene paaltjes met een witte voetstap erop. De lengte van de wandeling is ongeveer 5 km. Stevige schoenen zijn gewenst, het terrein is geaccidenteerd.

De Vughtse Heide ligt op een rug van dekzand, zo’n 10.00 jaar geleden in het barre klimaat na de ijstijd aangevoerd door de westelijke stormen uit de Noordzee, die toe grotendeels droog was. Als zodanig maakt de Vughtse Heide deel uit van een strook dekzand die van west naar oost Noord-Brabant loopt en waartoe o.a. ook het nog steeds stuivende zand van de Loonse en Drunense duinen behoort en die de ondergrond vormt van vele Noord-Brabantse natuurgebieden.

1

De route begint bij het informatiebord op het parkeerterrein en gaat daar naar rechts. Het eerste paaltje staat aan het begin van een brede zandweg, links.

Links is een eikenbos, rechts een heideveld met opschot van Grove den en Ruwe berk.

Dit heideveld zelf valt buiten deze wandeling. Het terrein is een restant van de grote Vughtse heide, die tot het einde van de 19^e eeuw ook het gebied van de IJzeren man omvatte. Gedeelten van het terrein zijn afgeplagd om de heide te verjongen. Worden de jonge dennen en berken niet regelmatig verwijderd, dan ontstaat een bos. Er groeit Struikheide en Dopheide, Bezembrem en Stekelbrem. Verderop in het veld is een ven.

2

De route voert nu het bos in. Hier groeien grote Grove dennen en Amerikaanse eiken. Het blad van de Amerikaanse eik is veel groter dan dat van de inheemse soort en heeft puntige lobben. In de herfst kleurt het fraai rood.

3

Linksaf, voor de oude berk met het ‘gezwel’ langs; de route en voert over twee dijken die ontstaan zijn bij het uitgraven van de lunetten.

4

Vóór de derde dijk rechtsaf. Bij de splitsing het linker pad volgen. Dit smalle pad is omzoomd door braamstruiken.

5

Als u even naar links loopt staat u aan de oever van de gracht van een lunet.

Een lunet is een halvemaanvormig verdedigingswerk (la lune = de maan), bestaande uit een een gracht en een wal, van waaraf kon worden geschoten. Deze lunet is een onderdeel van een reeks van oorspronkelijk acht lunetten rondom Fort Isabella, daterend uit 1844, na de afscheiding van België, gericht tegen eventuele Belgische aanvallen op ’s-Hertogenbosch. Oorspronkelijk waren de wallen kaal en recht (vergel. de verdedigingswerken rond Heusden) met een vrij schootsveld ervoor. Toen de lunetten in onbruik raakte, begroeiden de wallen.

Langs de oever groeien verschillende grassoorten, zoals Riet, Pijpestrootje en Pitrus. Van het laatstgenoemde gras werd vroeger de groene schil afgehaald. De kern werd gedroogd en gedrenkt in schapenvet. Deze gebruikte men dan als lont voor olielampen.

Opvallend zijn ook de Gagelstruikjes. In het voorjaar herkent u deze plant direct aan de bronsgele kleur en de katjes. Als u twijfelt of u wel met Gagel te maken heeft, wrijft u dan eens een blaadje tussen duim en wijsvinger fijn. De geur die u dan ontdekt, vergeet u nooit meer. Niet voor niets noemde men de Gagel wel ‘armeluis-eau de cologne’. Ook stond de plant in Brabant bekend als ‘vlooienkruid’. Vroeger legde men enkele takken in het bed om zo deze lastige springers te verjagen.

6

Terug naar de route; die buigt naar rechts. We steken een breed pad over en volgen een smallere weg. Snel daarna gaan we rechtsaf; het pad loopt over een dijk. Langs de rand staan mooie plakkaten Haarmos, dat met dood hout en kleine varenplantjes miniatuurlandschapjes vormt. Wat verder van het pad staan Koningsvarens.

7

We volgen de dijk tot het einde en gaan dan naar beneden over een pad tussen jonge beuken. Aan het einde staat rechts een dode berk met daartegen een Berkenzwam; deze zwam is de boom noodlottig geworden. Berkenzwammen tasten vooral door lichtgebrek verzwakte berken aan.

8

De route gaat nu over een brede zandweg naar rechts, daarna het pad links in, over een dijk. Hier staan veel grote inheemse eiken, Zomereiken, herkenbaar aan het rond gelobde blad zonder steeltje.

9

Rechtsaf, over de dijk langs de gracht van een lunet.

10

Het pad buigt nu naar links, over een dijk die loopt langs het Afwateringskanaal van 's-Hertogenbosch naar Drongelen. Dit kanaal is tussen 1907 en 1911 gegraven, om het Bossche Broek te ontlasten bij wateroverlast. Het kanaal begint in het zuiden van ’s-Hertogenbosch, vlakbij het Wilhelminaplein (‘Heetmanplein’).

11

Aan de linkerkant van het pad ziet u weer een lunet. Het loont de moeite hier eens stil te staan en te luisteren naar de vele vogels die hier hun thuis hebben.

Volg links het smalle pad naar beneden.

12

U komt nu op een geasfalteerd fietspad. Recht voor u ziet u de dreigende wachttoren van het voormalige SS-concentratiekamp Vught, nu een Nationaal monument.

Een groot deel van het kampterrein wordt tegenwoordig in beslag genomen door de Penitentiaire Inrichting Vught, twee kazernes en een Moluks woonoord. Op de noordoostpunt van het vroegere kampterrein is het museum Nationaal Monument Kamp Vught gevestigd, met daarin, naast het hoofdgebouw met tentoonstellingen, één nagebouwde barak, een aantal nagebouwde wachttorens en het voormalig crematorium. Dit laatste gebouw is als enige op het museumterrein nog origineel.

13

Volg het fietspad tot een bocht naar rechts en ga hier links het bospad in. De route loopt weer langs een lunet en voert naar de Fusiladeplaats, die hoorde bij het concentratiekamp.

Pad naar links volgen, bij splitsing rechts aanhouden en daarna nog eens rechtsaf.

Rechts om de wal heen lopen, over het pad tussen de wal en het water van de lunet.

14

Tweemaal rechtsaf, bij de kruising linksaf, bij het gele bord ‘Fusiladeplaats’. Aan de linkerkant is het houten kruis van de Fusiladeplaats tussen de bomen zichtbaar. Vervolg de weg langs de lunet.

15

U komt nu op een grote open plek. Links loopt door een ijzeren hek een brede weg naar het monument van de Fusiladeplaats. Dit is vrij toegankelijk. Aan de overkant staat een informatiebord over de Fusiladeplaats. Volg het bospad naast het informatiebord.

(Om de route te bekorten kan men ook de halfverharde weg met paaltjes erlangs volgen, die komt uit op de Loonsebaan).

16

Tweemaal rechtsaf, bocht naar links en dan 90 graden naar rechts., bij splitsing rechts.

17

U komt nu in een beukenbos. Onder de grote bomen groeien geen planten of struiken, daar de beuken al het licht afschermen. Zo beschermen de beuken ook hun eigen stam tegen direct zonlicht. Als de bast van de boom aan het felle zonlicht wordt blootgesteld, droogt die uit en zal de boom op de duur doodgaan.

18

Verder lopend langs de lunetgracht komt u bij een kleine zandvlakte. De route voert verder naar de parkeerplaats.

19

Vlak voor de parkeerplaats ziet u rechts tussen de bomen een monument dat herinnert aan kolonel Thomson, een officier van de Koninklijke Marechaussee, directeur van de toenmalige VVV en gerespecteerd buurtbewoner. Hij nam het initiatief hier een waterbron te plaatsen om de dorst van de wandelaars te lessen. De buurtbewoners eren hem met dit in 1934 opgerichte monument. De oorspronkelijke plaquette hangt in het Museum der Koninklijke Marechaussee te Buren (Gld).

Langs de Loonsebaan groeit veel hulst. Dit komt omdat de vogels de bessen van deze planten in de woonwijk aan de overkant van de Loonsebaan gegeten hebben. In de vogelpoep zitten de zaden, die hier konden ontkiemen.

De wandeling eindigt bij het informatiebord op de parkeerplaats.